Losy zegara ze Sztynortu

Zegar ten jest zegarem wielokrotnym składającym się z trzynastu zegarów słonecznych rozłożonych symetrycznie względem stron świata na czterech poziomach:

• Dwa poziomy mają po cztery zegary pionowe.
• Jeden (najniższy) ma dwa zegary pionowe i dwa zegary kuliste wklęsłe.
• Poziom najwyższy posiada jeden zegar kulisty.

Zegar prawdopodobnie powstał w 1741 roku na zamówienie Marii Ludwiki z Wallenrodtów, wdowy po Erneście Ahasverze Lehndorffie. Został ustawiony w parku otaczającym dwór w Sztynorcie. Według Tadeusza Przypkowskiego [1], jego parametry gnomoniczne obliczone na szerokość geograficzną Prus Wschodnich wskazują, że musiał powstać w tych stronach.

Autorami zegara mogli być profesorowie z Królewca: Konrad Gotlieb Marquard (1694-1749) lub Marcin Knutzen (1718-1751).

Zdjęcie lotnicze pokazuje współczesny wygląd parku w Sztynorcie.

Przed wojną zegar stał w centrum kolistego gazonu przed dworem. Taka lokalizacja umożliwiała obserwację wskazań wszystkich trzynastu tarcz jednocześnie. Po II wojnie światowej uszkodzony zegar (pozbawiony niemal wszystkich wskazówek) odkrył Hieronim Skurpski, ówczesny dyrektor Muzeum Mazurskiego.

Zegar na zamku w Olsztynie

Zegar został przewieziony do Olsztyna i ustawiony na dziedzińcu zamkowym, gdzie przez lata stanowił jedną z głównych atrakcji miasta, co dokumentują liczne pocztówki z tamtego okresu.

Obecna lokalizacja

Obecnie ten niezwykły zabytek gnomoniki znajduje się na trawniku przed wejściem do pałacu Dohnów w Morągu (oddział Muzeum Warmii i Mazur), przy ulicy Dąbrowskiego.

_____________________

[1] Tadeusz Przypkowski, Astronomiczne zabytki Olsztyna, Rocznik Olsztyński, tom II, s. 163, Muzeum Mazurskie w Olsztynie, Olsztyn 1959.